🚩प्रचितगडाच्या “भययुक्त” छायेत!🚩

भाग तिसरा : 

आजचा दिवस देखील केवळ पायपीट करण्यात गेला होता आणि रात्रीचा स्वयंपाक व जेवण झाल्यावर आम्ही त्या व्यक्तीसोबत गप्पांचा फड जमवला. तो ही जणू आमच्यातील एक असल्यासारखा सहभागी झाला. त्यातून जो काही विचारविमर्श झाला व निष्पन्न असे निघाले की उद्या सकाळी प्रचितगडाचा मार्ग दाखविण्यासाठी तो ‘ *वाटाड्या* ’ म्हणून आमच्या सोबत येण्यास तयार झाला.

आता आम्ही एका अर्थी निश्चित झालो होतो. ठरल्याप्रमाणे पहाटेच्या सुमारास आम्ही प्रचितगडाच्या दिशेने कूच करण्यासाठी सज्ज झालो. ती व्यक्ती देखील तयार झाली आणि आम्ही कदमताल सुरू केले. आज पायवाटेची खातरजमा करण्याची गरजच नव्हती. त्यामुळे साहजिकच वेळेची बचत होणार होती. शिवाय आमचे इप्सित ध्येय पूर्ण होणार होते. पाठीवर साहित्याचा बोझा नव्हता. थोडे फार फराळाचे आणि पिण्याचे पाणी इतकेच साहित्य घेतले होते. ती व्यक्ती त्या परिसराविषयी पूर्ण परिचित होती, त्यामुळे आमची वाटचाल वेगाने सुरू राहिली.

सुमारे दोन अडीच तास पायपीट झाली आणि आता आम्ही उतारावर दाखल झालो. नमूद करण्यासारखी बाब म्हणजे ज्या भागातून आम्ही वाटचाल केली तो संपूर्ण पठार भाग होता. फारसे चढउतार नव्हते. हे बॉक्साईटचे पठार आहे असे म्हणतात. असो! आम्ही अगदी चिंचोळ्या मार्गाने उतरू लागलो. अगदी दगडाच्या अरुंद खोबणीतून खाली येऊन पाहतो तर समोर धडकी भरवणारी खोल दरी आणि दूरवर पसरलेले जंगलाचे साम्राज्य नजरेत भरत होते. तिथूनच थोडे डावीकडे वळण घेतले आणि समोर दोन कपारीत *‘एकोपा’* घडवणारी लोखंडी शिडी टेकवलेली होती. त्या शिडीवर एकामागून एक पायरी चढली आणि आता आमच्या अंगात कापरे भरले. कारण आमच्या वजनाने ती शिडी *‘हिंदळू’* (हेलकावू किंवा हलू) लागली. आता आपली धडगत नाही…….हातपाय लटलटू लागले. पण धीर धरून आम्ही एकदाचे गडाच्या माथ्यावर दाखल झालो.

गडावर एका वाड्याचे भग्नावशेष विखुरलेल्या अवस्थेत दिसून आले. एका दगडाच्या छत्राखाली देवीची मूर्ती विराजमान झाली होती. गडाचा परिसर विस्तीर्ण पसरलेला असला तरी तो ओबडधोबड होता. समतोल जागा त्यामानाने कमी होती. मात्र गडाच्या वैभवशाली इतिहासाला साक्ष देणारी एक वास्तू अगदी गुप्त रीतीने आपले अस्तित्व दडवून बसली होती. ती म्हणजे, दगडाच्या एका खोबणीत पाण्याचा मुबलक साठा असलेले टाके! बाहेरून नजर फिरवली तर आतमध्ये पाण्याचे एवढे भलेमोठे टाके असेल याची यत्किंचितही कल्पना येत नव्हती. पण खोबणीतून आत डोकावून पाहिल्यावर ते टाके जवळपास चार खोल्यांइतके विस्तीर्ण असल्याचे दिसून आले. शिवाय ४/५ तोफा देखील वेगवेगळ्या ठिकाणी आढळून आल्या.

छत्रपती शिवरायांच्या कुशल कारभाराचे ते *‘टाके’* जणू द्योतक म्हणावे लागेल. त्या काळात गडावर राहणाऱ्या लोकांना अन्नधान्य तुटवडा होणार नाही याची खबरदारी घेतानाच जीवनासाठी वरदान असलेल्या पाण्याचाही तुटवडा होणार नाही यासाठी केलेली ही उपाययोजना आजच्या राज्यकर्त्यांनी अंमलात आणली तर महाराष्ट्र खऱ्या अर्थाने *“सुजलाम सुफलाम”* होईल, असे वाटते. या पाण्याच्या टाक्याचा उल्लेख इथे मुद्दाम करून ठेवला आहे. पुढच्या काही भागात त्याचे मोल आणि पाण्याच्या एका थेंबाची किंमत मी अधोरेखित करणार आहे.

आणखी एक स्पष्टीकरण इथेच करून ठेवतो आहे. लेखमालेचे शिर्षक *“प्रचितगडाच्या “भययुक्त” छायेत”* असे केले आहे. परंतु अजूनही भययुक्त प्रसंग कसा काय अधोरेखित झाला नाही, अशी शंका येऊ शकते. तर त्याचाही अगदी सविस्तर खुलासा या लेखमालेत करणार आहे. नाही म्हणायला त्या शिडीवर चढताना व उतरताना आमची झालेली केविलवाणी अवस्था भयसुचकच आहे. गडावरील विस्तृत परिसर न्याहाळून झाला. दूरवर पसरलेल्या निसर्गाने एकीकडे आम्ही मोहित झालो तर दुसरीकडे *‘आ’* वासून गिळंकृत करायला निघालेली खोलवर पसरलेली दरी पाहून अवाक झालो होतो.

अशा दुर्गम, दुर्दम्य गडकोटांवर राहून, प्रसंगी आपल्या जीवाचे बलिदान देऊन स्वराज्याचे रक्षण करणाऱ्या शूरवीरांच्या शौर्याची गाथा मांडण्यासाठी शब्द भांडार तोकडेच ठरणार आहे. केवळ कल्पना शक्तीचा आधार घेतला तरी त्यालाही आपली मर्यादा लक्षात येईल. *“आभाळाप्रमाणे विस्तारलेल्या, सागराची खोली असलेल्या आणि पाताळातही पसरलेल्या शूरवीरांच्या यशोगाथा”* अशा गडकोटांवर उभे राहून अनुभवायला हव्यात! आपण आपोआपच नतमस्तक होऊ आणि न कळत *“छत्रपती शिवाजी महाराज की जय”* ही गर्जना आपल्या मुखाद्वारे आसमंत दणाणून सोडेल!!!

क्रमशः 
समीर श्री. आराणके
सोमवार पेठ, कराड
दूरभाष : ९४०३१६६५५८

Author: Jan Swarashtra