🚩प्रचितगडाच्या भययुक्त छायेत!🚩

भाग पहिला : 

(जे ऐकायला तयार नाहीत त्यांनी वाचावे म्हणून हा लेखनप्रपंच)

महाराष्ट्राची भौगोलिक परिस्थिती लक्षात घेतली तर सह्याद्रीच्या अजस्त्र डोंगररांगाच्या कुशीत तो सुखरूपपणे विसावला आहे. इतिहासाच्या जीर्ण झालेल्या आणि विस्मृतीत गेलेल्या स्मृतींना पुनरुज्जीवन देण्यात सह्याद्रीचे योगदान वादातीत आहे. इतिहास केवळ पुस्तकांच्या वाचनातून समजून घेण्यापेक्षा सह्याद्रीच्या धडकी भरवणाऱ्या कड्याकपारी पायदळी तुडवल्या पाहिजेत.

यौवनी राजसत्तांच्या विरोधात उभे राहून हिंदवी स्वराज्याचे स्वप्न साकार करण्यासाठी छत्रपती शिवरायांनी याच सह्याद्रीची आळवणी केली. आणि त्यानेही छत्रपतींशी इमान राखत हिंदवी स्वराज्याची मुहूर्तमेढ आपल्या शिरावर घेतली. त्यामुळेच छत्रपती शिवरायांचे शौर्य आणि शूरवीर योध्यांच्या यशोगाथा आजही सह्याद्री आपल्या अंतरंगात भरून राहिला आहे. त्या समजून घेण्यासाठी तरी जंगलातील धुळवाटा, स्वच्छ आणि खळाळत वाहणारे पाझर, दमछाक करणारी चढण, डोईवर विस्तीर्ण पसरलेले अवकाश व भुईवर पाठ टेकून सुखात पहुडण्याचे सौभाग्य अनुभवले पाहिजे.

इतिहास वाचन तर करायलाच हवे; परंतु तो *“याची देही याची डोळा”* अनुभवायचा असेल तर आपल्याला गडकिल्ले पादाक्रांत केलेच पाहिजेत. फक्त तिथे जाताना आपल्या हातून कोणत्याही प्रकारचा *प्रमाद* घडणार नाही, याची मात्र दक्षता घ्यायला हवी. पर्यावरण कितीही बदलले, कालची खेडेगाव शहर बनली, पिढ्या, घरदार सगळे गेले पण आजही या गडकोटांनी आपली शर्थीची झुंज कायम राखली आहे. सह्याद्रीच्या भरभक्कम आधारावर आजही ते आपला इतिहास व भगवा ध्वज गर्वाने फडकवत आहेत.

वासोटा किंवा व्याघ्रगडाने आम्हाला अशीच गडकिल्ल्यांची भ्रमंती करण्यासाठी उद्युक्त केले. पहिल्या वेळी उडालेली आमची त्रेधातिरपीट आणि त्यातून शहाणपण शिकत आता आम्ही किमान खबरदारी घेण्यासाठी सज्ज झालो होतो. दुसऱ्या वेळी वासोटा किल्ला निर्विघ्नपणे सर केल्यानंतर आमचा आत्मविश्वास व उत्साह द्विगुणित झाला होता. *“एक से भले दो, दो से भले तीन”,* या न्यायाने आम्ही सवंगडी एकत्र होऊ लागलो.

रोजच्या भेटीत पुढील सुट्टीत कुठे जायचे, याची चर्चा रंगू लागली. आम्हाला फारशी माहिती उपलब्ध होत नसली तरी प्रत्येकजण आपापल्या परीने ती गोळा करण्यासाठी प्रयत्न करत होता. त्यावेळी आमच्या वयाचे इतरही मित्र मंडळ होते पण त्यांना अशा काही आव्हानात्मक गोष्टींमध्ये फारसा रस (इंटरेस्ट) नव्हता. शिवाय त्यांच्या घरच्या मंडळींकडून देखील नकार घंटा वाजत होत्या. पण आम्हाला मात्र दिवसरात्र गडकिल्ले पादाक्रांत करण्याची स्वप्न खुणावत होती.

नेमक्या त्याच वेळी पुन्हा एकदा “दैनिक सकाळचा” अंक आमच्या मदतीला धावून आला. या अंकात प्रचितगड किल्ल्याची माहिती थोडक्यात प्रसिद्ध झाली होती आणि आमची नजर त्याने वेधून घेतली होती. नेमकी मे महिन्याची सुट्टी सुरू होती आणि त्याच वेळी हा अनमोल ठेवा आमच्या हाती गवसला होता. चला आता मोहीम ठरली, निर्धार झाला……प्रचितगड फत्ते करायचा! मुहूर्त ठरला २० मे १९९२!!

दैनिक सकाळच्या अंकातून प्रचितगडावर जाण्यासाठी चांदोली मार्गाने जावे लागते हे लक्षात आले होते. त्यावेळी चांदोली अभयारण्य घोषित झाले होते तरी प्रत्यक्षात त्याची अंमलबजावणी झाली नव्हती. परंतु अभयारण्याच्या अंतर्गत भागात असणारी बहुतांश गावे, वस्ती विस्थापित झाली होती. अगदी हाताच्या बोटावर मोजता येतील इतकीच वस्ती त्या दुर्गम, डोंगराळ भागात आपले अस्तित्व टिकवून होती.

परंतु या सर्व परिस्थिती विषयी विचार करायला आम्हाला सवड कुठे होती? ठरल्याप्रमाणे मी, अलंकार जोशी, मंदार जोशी (बंड्या, सध्या रा.सातारा), शिरीष जोशी, ऋषिकेश गिजरे, विक्रांत देशपांडे व मंदार मदन जोशी यांनी प्रचितगड पादाक्रांत करण्यासाठी कराडची वेस ओलांडली! सकाळच्या अंकात चांदोली इथून प्रचितगड अशा परतीच्या प्रवासाला तीन दिवसांचा कालावधी लागतो असे नमूद केले होते. त्यानुसार आम्ही तीन दिवस पुरेल असे स्वयंपाक करण्याचे साहित्य सोबत घेतले होते.

चांदोली येथे पोहचून आम्ही पायवाटेच्या मार्गाची चौकशी केली आणि प्रत्यक्ष प्रचितगडाच्या दिशेने आमची वाटचाल सुरू झाली. जलाशयाच्या उत्तर बाजूकडून आम्ही चढणीला लागलो. फारशी झाडी नसल्याने आणि पायवाट मळणीची असल्याने दिशाभूल होण्याचा संभव नव्हता. संध्याकाळ होइपर्यंत आमची चढाई सुरू होती आणि थोड्या पठार भागावर पोहचल्यावर आम्हाला छोटेखानी वस्ती नजरेस पडली. आजचा मुक्काम इथेच करायचा असे ठरले. मे महिना असल्याने मुक्काम करण्यासाठी आडोसा शोधण्यापेक्षा निरभ्र आभाळाच्या छत्रछायेत रात्र काढण्यात आम्हाला अधिक आनंद मिळत होता.

डोक्यावर छप्पर नसेल तरी चालेल फक्त पाण्याची व्यवस्था हवी, इतकीच आमची प्राथमिक गरज होती. तशी व्यवस्था पाहून एका मोकळ्या जागेत आम्ही पथारी पसरली. आणि थोडी विश्रांती होताच संध्याकाळच्या स्वयंपाकाची तयारी सुरू झाली. दगडी चूल मांडली गेली. लाकूडफाटा गोळा झाला आणि बल्लावाचार्य अलंकार स्वयंपाक करण्यासाठी सज्ज झाला. भाताचे आधण रटरटू लागले आणि दुसरीकडे कांदा, बटाटा चिरून सज्ज होता. भात शिजवून झाला आणि अलंकारने दुसऱ्या पातेल्यात तेल ओतून फोडणी टाकली.

अलंकार पूर्ण एकाग्रतेने रस्सा बनविण्यात मग्न होता आणि त्याचवेळी शिऱ्या (शिरीष) त्याला *“आल्या तिखट जपून घाल”* म्हणून डिवचत होता. पण त्याच्या बोलण्याकडे पूर्ण दुर्लक्ष करत अलंकार त्याच्या स्टाईलने रस्सा बनवण्यात मग्न होता. स्वयंपाक तयार झाला आणि प्रत्येकाने हाताच्या बाह्या सरसावल्या……चुलीवरचा गरमागरम भात आणि बटाट्याचा रस्सा अशी मेजवानी……हाता तोंडाची जुंपणारच होती……पहिलाच घास घेतला असेल तोच……शिऱ्या मोठयाने खोकला आणि अलंकारचा अगदी एकेरी ‘ *उद्धार* ’ करत त्याने पाण्याचा घोट घेतला……

अलंकारला जे करायचे होते तेच त्याने अगदी मनसोक्तपणे केले होते…….झणझणीत रश्याने आमच्या डोळ्यासमोर चांदणे उभे राहिले होते……कानातून धूर आणि डोळ्यातून पाणी वाहत होते. साखरेच्या मुठी रश्यात टाकून आम्ही त्या दिवशी आमची क्षुधा शमवली होती……पोटात आगीचा डोंब उसळला होता. उद्याची सकाळ आपल्यासाठी नेमकी कशी होईल याचा विचार न करता आम्ही भुईवर पाठ टेकली आणि निद्रादेवीच्या अधीन झालो.

क्रमशः 
समीर श्री. आराणके
सोमवार पेठ, कराड
दूरभाष : ९४०३१६६५५८

Author: Jan Swarashtra